Ο ΒΥΘΟΣ ΩΣ ΠΑΡΑΔΕΙΣΟΣ

      Η φιλική, η υγρή ματιά του ζωγράφου Αγγέλου Ραζή αγκαλιάζει εδώ τα πράγματα. Εμάς αγκαλιάζει ο φίλος.
      Προηγήθηκαν μήνες μόχθου και απομόνωσης, σε χωριό της Εύβοιας που συνηθίζει να πηγαίνει τα τελευταία χρόνια, περισσότερα όμως θά 'λεγε εκείνος για το μπαχτσεδάκι, τις λεμονιές και το κλάδεμα, παρά για τη δουλειά του.
      Το περασμένο φθινοπωράκι κάτι άρχισε να μου δείχνει: γκαζιές πάνω στο δάπεδο, πάνινα παπούτσια, μια παντόφλα, φωτογραφίες και άλλα μικροαντικείμενα που συνήθως δεν τα βλέπουμε, όμως αυτά είν' εκεί και μας περιμένουν, σαν εσωτερικά αγάλματα που γέννησαν το χρόνο.
      Έναν εσωτερικό χώρο ζωγράφιζε πάντα ο Άγγελος. Ένα έσω άγαλμα, έναν βυθό. Αυτή τη φορά όμως έφτασε κυριολεκτικά στον πάτο.
      Έκανε μεγάλη βουτιά προς τα μέσα ο φίλος. Κι όλοι ξέρουμε ότι άμα βυθισθείς στον εαυτό σου, δεν συναντάς τον εαυτό σου, αλλά όλους τους άλλους, συναντάς το όλον, το καθόλου, την εικόνα που από το χρυσάφι της απαξάπαντες καταγόμεθα και προς το χρυσάφι της αδιακόπως κουτσά στραβά κολυμπάμε. Άνθρωπος δεν φαίνεται πουθενά. Όμως στα μικροαντικείμενα αυτής της ζωγραφικής και του δαπέδου της, η ανθρώπινη παρουσία έχει μία υπέροχη ένταση. Την ένταση μιας αιωνιότητος, την ένταση του φωτός δίχως κύμα.
      Κι από πού έρχεται αυτό το φως; Από τη διπλανή πόρτα ακριβώς. Αυτή την πόρτα που ο Άγγελος είχε την πρόνοια ν' αφήσει μισάνοιχτη εδώ και χρόνια.
      Μέσα σ' αυτό το φως - υπό - «δίπλα» - αποκοιμήθηκε μικρό παιδί κι αυτό το φως έκτοτε ταξιδεύει μαζί του όπου κι αν βρεθεί εκείνος, όπου κι αν κοιμηθεί. Μέσα σ' αυτές τις ακτίνες μας ρίχνει πάλι ο Ραζής. Σκύβει με τον κόπο του μπαχτζεβάνου κι ακούει το φως.
      Μας αξίζει άραγε τόση αγάπη;
      Την απάντηση ανέλαβε να μας δώσει ο ίδιος, με τα κορίτσια της ματιάς του: Είκοσι όμορφες, τόσο όμορφες, καινούργιες ζωγραφιές! Του εύχομαι καλή επιτυχία.

ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΣΑΒΒΟΠΟΥΛΟΣ



ΑΓΓΕΛΟΣ ΡΑΖΗΣ: Η ΦΩΤΕΙΝΗ ΑΚΙΝΗΣΙΑ ΤΩΝ ΠΡΑΓΜΑΤΩΝ

      Όλη η ζέστη, όλη η θαλπωρή ίων εσωτερικών χώρων που απ' τ' ανοιχτά παράθυρα τους αφήνουν το φως να τους διαμορφώσει ανάλογα με την ώρα, μεταφέρεται σε μια σειρά από λάδια και δύο μεταξοτυπίες που παρουσιάζει ο Άγγελος Ραζής στη «Σύγχρονη Χαρακτική», Χάριτος 9.
      Η ακινησία των πραγμάτων που βρίσκονται στα νησιώτικα δωμάτια ταράζεται μόνο από την επιθετικότητα του φωτός. Η μνεία του Βερμέερ σ' έναν από τους πίνακες δεν είναι τυχαία. Αντίθετα δείχνει πως ο Α.Ρ. ίσως έχει κάνει μακρόχρονη μελέτη - θητεία στην τεχνική της Φλαμανδικής σχολής κι ιδιαίτερα πάνω στα έργα του μεγάλου Ολλανδού ζωγράφου του 19ου αιώνα.
      Το δικό του βέβαια ύφος διαφοροποιήθηκε λόγω της καθαρά μεσογειακής ιδιοσυγκρασίας του που αποκλίνει στο να ευαισθητοποιεί άλλα σημεία της εικόνας από κείνα που παραπέμπουν στο βόρειο κλίμα.

ΕΛΕΝΗ ΠΑΛΛΑΝΤΙΟΥ
Μεσημβρινή, 15/3/1982




      Ιδιαίτερα ευαισθητοποιημένη σε ό,τι αφορά μια ποιητική προσέγγιση του ερεθίσματος του και στον τρόπο που το βιώνει είναι η δουλειά του Α. Ραζή (Σύγχρονη Χαρακτική, Χάρητος 9). Κατ' εξοχήν έχει νοιώσει ο ζωγράφος το φως είτε στην πιο λαμπερή υφή του είτε μέσ' από τις ιδιόμορφες σκιάσεις στα εσωτερικά των χώρων που απεικονίζει, το ίδιο όπως και μέσ' από τους αντικατοπτρισμούς της θάλασσας, τα αντιφεγγίσματα ενός παραθύρου. Συνθέτει ο Ραζής μέσα από το φως. Φως που, βέβαια, το εννοεί σα χρώμα. Ακόμη, διαθέτει μια μεγάλη ικανότητα για σύνθεση τεκμηριωμένη μέσα από την πρωτότυπη οπτική γωνία με την οποία βλέπει το χώρο του. Σε πολλές από τις δημιουργίες του επισημαίνουμε τη διάθεση ενός ζωγράφου που συγκινείται ουσιαστικά από την εσωτερικότητα - ιδιαιτερότητα ενός χώρου, για να την αναμεταδώσει ατόφια στον θεατή.

ΕΦΗ ΑΝΔΡΕΑΔΗ
Βήμα, Μάρτιος 1982




      Με μιαν ιδιωματική ποιητική αίσθηση έχει δημιουργήσει τα έργα του ο Α. Ραζής. Στα εσωτερικά του αλλά και στα εξωτερικά - τα τοπία του - καθηλώνει το βλέμμα μας «εν δυνάμει» πάνω στο στοιχείο εκείνο που αποτελεί το κύριο συστατικό της ατμόσφαιρας που ενέπνευσε και τον ίδιο τον δημιουργό. Ένα κοινό τραπέζι, ένα οποιοδήποτε αντικείμενο, ένα ξεστρωμένο κρεβάτι προβάλλει με τον τρόπο που το έχει δει και αξιοποιήσει ο καλλιτέχνης με την υπόσταση μιας ιδιάζουσας μοναδικότητας.

NT. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ-ΡΟΓΚΑΝ
Καθημερινή, 24/11/1982




      Στο οικείο των μορφών και των εικόνων παραπέμπει και η έκθεση του Αγγέλου Ραζή, του οποίου το πρωταρχικό αίτημα είναι η ποιότητα. Γνώριμος μας και από προηγούμενες εκθέσεις στις οποίες πάντα παλεύει με το ίδιο θέμα - τα εσωτερικά - επιβεβαιώνει στην τωρινή του παρουσία (Γκαλερί Αθηνών) την εξέλιξη μιας έρευνας που δεν θέλει να είναι φιλόδοξη αφ' εαυτής, αλλά που καταλήγει φιλόδοξη λόγω των αρετών που διαφαίνονται στη διαδικασία.
      Αρκεί να δει κανείς τις πτυχές ενός σεντονιού ή τις λεπτομέρειες της μπορντούρας μιας κουβέρτας ή τη διακόσμηση ενός κανατιού. Ένα πυκνό άκρως ζωγραφικό λεξιλόγιο, παλιό όσο και η αλήθεια, καινούργιο όσο και κάθε τι που δεν καινοτομεί.
      Θά 'ταν «άδικο» ωστόσο να μείνουμε στα αντικείμενα και τα έπιπλα του εσωτερικού, όσο κι αν μας συγκίνησαν, χωρίς να αναφερθούμε στο άπλωμα του καλού ζωγράφου στο χώρο διά μέσου ενός ανοιχτού παράθυρου με θέα.
      Κι εδώ οι αξίες είναι παλιές γραμμένες με το ιδίωμα του καλλιτέχνη. Αναφορές αναγεννησιακές που τέμνονται από κάθετους «τοίχους» ή «πόρτες» που χτίζουν το οικοδόμημα του πίνακα με καθαρά υλικά τα οποία διαλογίζονται ευκρινώς στη σχέση του μέσα - έξω. Και δεν εννοούμε μόνο τη σχέση ως προς το χώρο, αλλά εκείνη που αφορά τα μέσα και το περιεχόμενο του καλλιτέχνη - ανθρώπου.

ΜΑΡΙΑ ΜΑΡΑΓΚΟΥ
Ελευθεροτυπία, 23/1/1990



ΕΣΩΤΕΡΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ

      Ένα κρεβάτι ξέστρωτο, μια πόρτα μισάνοιχτη... Ακριβώς όπως βλέπετε στη φωτογραφία! Ίσως, μέχρι πριν από λίγο να υπήρχε κάποιος άνθρωπος εδώ... Τώρα όμως τα αντικείμενα είναι μόνα, χωρίς την ανθρώπινη παρουσία, εγκαταλειμμένα στο παιχνίδι του φωτός και της σκιάς και ειδωμένα από μέσα, κόντρα στο φως που μπαίνει απ' το παράθυρο. Με αποχρώσεις θερμές, νοσταλγικές αλλά θαμπές, όπως είναι συνήθως το παρελθόν κι οι αναμνήσεις... Μ' αυτή την ποιητική διάθεση ζωγραφίζει εσωτερικούς χώρους σπιτιών ο Άγγελος Ραζής! Και τα έργα του - είκοσι πίνακες μεσαίων διαστάσεων, φτιαγμένοι με βυνιλικές ύλες και με λάδι- εκτίθενται αυτές τις μέρες στην «Αίθουσα Τέχνης Αθηνών».

ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΑΠΑΣΤΕΦΑΝΟΥ
Ταχυδρόμος, 18/1/1990




      Από τους νεώτερους δημιουργούς, αξιοπρόσεκτος είναι επίσης ο διάλογος φωτός, πλαστικών επιπέδων και χώρου όπως διατυπώνεται στα έργα του Άγγελου Ραζή που αυτή την περίοδο εκθέτει στην «Αίθουσα Τέχνης Αθηνών». Πρόκειται για έναν σημαντικό ρεαλιστή ζωγράφο, που από τον τρόπο με τον οποίο καταγράφει την οπτική πραγματικότητα, δημιουργεί μια υπερρεαλιστική ατμόσφαιρα γεμάτη υπαινικτικές σχέσεις, χαρακτηριστικές είναι οι ισορροπίες στα πλάνα, ο τρόπος κατανομής του φωτός και των αντανακλάσεων, καθώς και η υποδόρια εννοιοδοτική φόρτιση των αντικειμένων που επιλέγει να εκφράσει. Επιφάνεια στο βάθος, εσωτερικός και εξωτερικός χώρος διασυνδέονται με καθοδηγητικό λειτουργικό παράγοντα τις διαδρομές του φωτός, σ' αυτές τις όψεις της υποκειμενικής καθημερινότητας.

ΑΘΗΝΑ ΣΧΙΝΑ



ΡΕΑΛΙΣΜΟΙ

      Ο ζωγραφικός ρεαλισμός έχει πολλά πρόσωπα. Έχει άλλωστε παρομοιασθεί με τη μυθική Ύδρα, η οποία έβγαζε πολλά κεφάλια όταν της έκοβαν το ένα. Απεικόνιση του συγκεκριμένου, λοιπόν, του απτού και βιωμένου, του συνειδητοποιημένου, ο ρεαλισμός διατρέχει ολόκληρη την τέχνη και είναι εποχές που αποτελεί το κυρίαρχο πρόσωπό της. Σ' εμάς εδώ, κάτι τέτοιο συνέβη δύο φορές μεταπολεμικά: με τους κοινωνικών προβληματισμών ρεαλιστές (λ.χ. Μπότσογλου, Ψυχοπαίδης κ.ά.) και με όσους άλλους επεδίωξαν το δρόμο του «προσεταιρισμού της αντικειμενικής πραγματικότητας», του γαλλικού δηλ. nouveau realisme.
      Στην πρώτη περίπτωση έχουμε συνήθως απεικόνιση αληθοφανή και με αναπαραστατική οξύτητα, στη δεύτερη αυτούσια τρισδιάστατα αντικείμενα που θέλουν να μας μεταβιβάσουν αλλιώς την αμεσότητα της σύγχρονης πραγματικότητας - θυμηθείτε τους «Τοίχους» του Κεσσανλή ή του Κανιάρη.
      Και εκεί που είχαμε συνηθίσει σχεδόν στην παρουσία όλων των άλλων - πλην ρεαλισμού - τάσεων της πρόσφατης δεκαετίας, να που μερικές εκθέσεις συγκεντρώνουν το ενδιαφέρον μας σε μια δέσμη ρεαλιστικών φωνών. Στου Άγγελου Ραζή (Αίθουσα Τέχνης Αθηνών), αρχικά, που αν και παλαιότερος διεκδικεί τώρα μια σοβαρή θέση στο χώρο με αυτή την έκθεση. Εσωτερικοί χώροι, μισοστρωμένα κρεβάτια, σταματημένος χρόνος στην έμμονη εντύπωση μιας στιγμής. Στην παράδοση του Ε. Χόππερ, ο Ραζής καταλήγει σε μια ποιητική πλευρά του ρεαλισμού και είναι πολύ πειστικός.

ΧΑΡΗΣ ΚΑΜΠΟΥΡΙΔΗΣ



ΤΟΠΙΑ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ

      Πάντα το ίδιο τοπίο, πάντα ο ίδιος οικείος χώρος. Το φως της μέρας και του δειλινού. Η ίδια εικόνα αλλάζει από το φως και τα χρώματα, από την αλλαγή των εποχών. Ο ζωγράφος Αγγελος Ραζής δεν έχει ανάγκη να αλλάζει τις θεματολογικές του επιλογές, αλλά, αντίθετα, εστιάζει επίμονα την προσοχή του στους χώρους εκείνους όπου ζει. Στο εξοχικό του σπίτι στην Εύβοια, με τα ανοιχτά παράθυρα προς τη θάλασσα και τα άδεια δωμάτια, με την επιτηδευμένη απουσία των μορφών, που δεν μπορούν να νικήσουν την ψευδαίσθηση της απουσίας του ανθρώπου. Τα άψογα αυτά υπερρεαλιστικά ζωγραφισμένα έργα διακρίνονται για τη συγγένεια τους με τη φλαμανδική ζωγραφική και τη δουλειά του μεγάλου Αμερικανού ζωγράφου Edward Hopper.
      Μη σταθείτε, όμως, στο σαφώς «εικονιστικό» τους περιεχόμενο, αλλά προσπαθήστε να αισθανθείτε τα βαθύτερα προβλήματα που θίγουν αυτά τα έργα: το χρόνο, το χώρο και την ανθρώπινη απουσία ή παρουσία.

ΤΑΚΗΣ ΜΑΥΡΩΤΑΣ


Copyright © 2009-17   Άγγελος Ραζής fb icon Σχεδιασμός και Ανάπτυξη   Παναγιώτης Κόλλιας